خودآگاهی، کلیدِ تعالی در رهبری

«خودآگاهی» اغلب «دانش آگاهانه فرد از شخصیت، احساسات، انگیزه‌­ها و خواسته­‌های خود» تعریف می‌­شود. خودآگاهی کلید خودکنترلی، تصمیم‌­گیری، خلاقیت، یادگیری، رشد و خودبالندگی است. خودآگاهی ارزش‌آفرین است و به شما در تحت تأثیر قرار دادن دیگران کمک می‌­کند. خودآگاهی ابزاری برای مدیریت فعالانه‌ی عقاید، افکار، عواطف، تصمیم‌­ها و رفتارهاست. رهبران بزرگ خودآگاه‌­اند و همه‌روزه فعالیت­‌های خودآگاهانه دارند. کسی هست که خواهان شفافیت بیشتر، توانمندی، انگیزش و جاری شدن انرژی مثبت در زندگی­‌اش نباشد؟ پرورش خودآگاهی مستلزم رویکردی خودنگر است؛ یعنی سیستم و فرآیندی برای درگیری فعالانه و آگاهانه در درک موجودیت فردی خودمان. این به معنی تمرکز بر کل وجود‌مان است که شامل عقاید (باز یا محدود)‌، وضعیت سلامت جسمی و روانی و روحی و… می‌­شود. همچنین شامل پذیرش تمام ابعاد مثبت و ابعاد نیازمند به بهبودِ وجودِمان است. خودآگاهی یعنی دانستن اینکه چه کسی هستیم و هر روز و هر لحظه مشغول انجام چه کاری هستیم. این دانایی و آگاهی مستلزم نگاهی عمیق به خود و ارزیابی صادقانه است و البته که جسارت می­‌طلبد.

پیشنهاد می‌شود با پرسیدن یک سری سؤال خودآگاهی از خود را شروع کنید. لازم نیست همه‌ی روز درگیر این سؤال‌ها باشید. هر روز ۵ سؤال را انتخاب کنید و پاسخ‌­های خود را بنویسید.

  • بخش عمده‌­ی انرژی روزانه‌ی من صرف چه کاری می‌­شود؟
  • آیا امروز بهترینِ خود بودم؟
  • آیا امروز ارزشی را با دیگران سهیم شدم؟
  • آیا از دست چیزهایی که ارزش ایجاد نمی‌­کردند رها شدم؟
  • بهترین لحظه‌­ی روز برای من کدام بود؟
  • امروز چه چیزی آموختم؟
  • آیا امروز با دیگران رفتار خوبی داشتم؟
  • آیا امروز سپاس­گزار بودم؟
  • آیا نکته‌­ی مثبت امروز را دریافتم و بابتش خوشحال بودم؟
  • چه زمانی در بهترین حالت خودم هستم؟
  • امروز می‌­خواهم دیگران چه درکی از من داشته باشند؟
  • آیا من به هر چیزی که فکر می­‌کنم باور دارم و یا آیا افکار خود را قبل از عمل ارزیابی می‌­کنم؟
  • خودآگاهی چگونه مرا به رهبری بهتر، والدی بهتر، همسری بهتر و فردی بهتر تبدیل می‌­کند؟
  • امروز چه چیزی باعث شادی و خنده‌ی من شد؟
  • آیا به محیط خودم آگاهم؟
  • آیا چیزی الهام‌­بخش من است؟
  • باید از انجام چه کاری دست بکشم؟
  • باید چه کاری را شروع کنم؟

بسیاری از افراد سفر خودآگاهی را به دنبال یک واقعه­‌ی مهم در زندگی‌شان شروع می‌­کنند. خودآگاهی اغلب در سایه‌­ی نوعی فرصت خاص نمایان می‌­شود، و اگر ما برای پذیرش آن آماده باشیم و اطلاعات را با آگاهی پردازش کنیم، تعالی، اغنا، موفقیت و خرسندی را تجربه خواهیم کرد.

خودآگاهی پایان ندارد، دائم می‌تواند بهترش کرد و در آن جلو رفت. خودآگاهی یک فرآیند شناختی-رفتاری است و با تمرین و ممارست و به کمک فرآیندهای یادگیری و نایادگیری (unlearning) پیش می‌رود. خودآگاهی مستلزم تمرکز صد‌ در صدی بر خود و خودداری از تمرکز بر دیگران است؛ این فرآیند فقط و فقط درباره‌­ی خود شماست و کمک می‌کند تا مهارت آگاهی نسبت به افکار و عواطف‌مان را در هر لحظه به دست بیاوریم. خودآگاهی مستلزم رهایی از غرور و ارزیابی صادقانه‌ی ارزش­های‌مان است، همین است که باعث می‌­شود به بهترین خودمان تبدیل شویم.

اما مسئله اینجاست که رسیدن به خودآگاهی در شرایطی که زندگی فردی و کاری پرشتاب و پرچالش است، آسان نیست. ایفای هم‌زمان نقش همسری، والدی، خواهرـ‌برادری، رهبریِ یک جامعه و… واقعاً دشوار است. از طرفی، انجام روزمره‌ی فعالیت‌­های خودآگاهانه نیازمند تمرکز، انضباط و شجاعتِ تغییر است و البته که ممکن است هر فرد را کمی آسیب‌­پذیر کند.

اما مزایای خودآگاهی برای موفقیت در رهبری قابل چشم پوشی نیست؛ در صورتی که رهبران رویکردی فکرشده و آگاهانه به ادراک، رفتار و روابط خود داشته باشند، و خودآگاه باشند،این می‌­تواند برایشان بسیار ارزش‌آفرین باشد. بخشی از این آگاهی در سایه‌­ی اصالت و یگانگی در گفتار و رفتار و افکار (integrity) است که رخ می‌دهد و به طور طبیعی در ارتباطات و اقدامات روزمره‌ی یک رهبر سازمانی تعالی را رقم می‌زند.

در اینجا به ۴ اقدام ساده برای تمرین روزمره‌ی خودآگاهی اشاره می‌­شود:

  • روزانه ذهن‌آگاهی (mindfulness) را تمرین کنید. پیشنهاد می‌­کنیم ۵ دقیقه در صبح و ۵ دقیقه در عصر را به این کار اختصاص دهید. این کار به رسیدن به یک آگاهی کلی از خودتان کمکتان می‌کند. صبح‌ها اولویت‌­ها و مشاهدات خود را یادداشت کنید و در پایان روز آن­ها را بررسی کنید تا بتوانید ارزش ایجاد‌شده را بسنجید. سپس فهرستی برای انجام بعضی امور یا ترک انجام بعضی دیگر تهیه کنید و صبح روز بعد آن را مرور کنید.
  • استراحت­‌های منظم روزانه داشته باشید؛ از کار دست بکشید، نفس بکشید و مشاهده کنید. از توقف‌های کوتاه برای استراحت دادن به ذهن و جسم و روحتان احساس گناه نکنید. محیط، افراد و هوا را عمیقاً درک کنید. در زمان حال باشید و اجازه ندهید چیزی حواستان را پرت کند.
  • صبور باشید. در تعامل با دیگران فعالانه گوش کنید. با آگاهی از اینکه چه چیزی در حال اتفاق افتادن است به محیط خود توجه کنید. به تنفستان، نمای اطراف و صداها توجه کنید. به اینکه بدنتان چه حسی دارد.
  • کنجکاو باشید. ذهن خود را باز نگه دارید و همواره پیش‌فرض­‌های خود را به چالش بکشید و زیر سؤال ببرید. خوش‌نیت باشید. به ناشناخته­‌های خود نزدیک شوید و سؤالات مرتبط و هدفمند بپرسید. برای رویدادهای مهم از تقویم و ابزارهای تکنولوژیک استفاده کنید.

در آخر ذکر این نکته خالی از لطف نیست که هرگز فراموش نکنید که پیشرفت و رسیدن به تسلط در خودآگاهی یکی از بزرگ‌ترین لطف­‌هایی‌ست که می‌­توانید در حق خود بکنید. خودآگاهی تغییرات مثبت و طولانی‌مدتی با خود به همراه دارد و رهبری شما را بهبود می‌­دهد و ارتقا می‌بخشد. خودآگاهی باعث ‌می‌شود ارز‌‌ش‌­هایتان در فعالیت‌های روزمره‌ی شما نمود واقعی پیدا کند.

2020/06/13

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *